Zer lege aplikatzen den
Herentziaren arau zibilak dohaintza-emailearen auzotasun zibilaren araberakoak dira, ez seme-alaba non bizi denaren araberakoak. Euskal Zuzenbide Zibila (5/2015 Legea) euskal auzotasun zibila dutenei aplikatzen zaie (10. artikulua); beste auzotasun zibil batekin beste arau batzuk aplikatzen dira, adibidez Kode Zibilarenak. Zergak beste zerbaiten araberakoak dira: dohaintza batean, jasotzen duenak non tributatzen duenaren araberakoak.
Senipartea: herena seme-alabentzat, guztien artean
Euskal auzotasun zibilarekin, seme-alaben eta ondorengoen senipartea herentziaren herena da (49. artikulua), eta kolektiboa da: gurasoek nahi duten moduan bana dezakete seme-alaben artean, edo bati bakarrik utzi, gainerakoak baztertuta, berariaz edo isilbidez (48. artikulua). Senipartea herentzian, legatuan edo dohaintzan eman daiteke. Testamenturik eta oinordetza-itunik ez badago, seme-alabek zati berdinetan heredatzen dute, ezkontide edo bikotekide alargunaren eskubideei kalterik egin gabe (113. artikulua).
Gero herentziatik kentzen da?
Herentzia banatzean, seme-alabei egindako dohaintzak kontuan hartzen dira, «kolazionatu» egiten dira, dohaintza-emaileak hala xedatzen badu edo berariazko baztertzerik egiten ez badu (59.2 artikulua). Hau da: inork ezer esaten ez badu, kontuan hartzen dira, eta zatiketaren uneko balioan (59.3 artikulua). Kolazionatzeak ez du esan nahi dirua itzuli behar denik: oinordekoen artean banatzean kontuan hartzen da. Gainera, senipartea kalkulatzeko, dohaintza konputagarriak herentziaren balioari gehitzen zaizkio (58. artikulua).
Nola utzi argi
Dohaintza aurrerakin gisa kontatzea nahi baduzu, esan kontratuan: zein herentziatan, aitarenean, amarenean edo bienean, eta kolazionagarria dela. Kontrakoa nahi baduzu, notario- edo lege-aholkularitzarekin egin: kolaziotik salbuestea eta baztertzea figura juridiko desberdinak dira, eta haien irismena herentzia arautzen duen legearen araberakoa da. Dirua emateko ez da eskritura publikorik behar: nahikoa da agiri pribatu bat (Kode Zibilaren 632. artikulua).
Eman ala oinordetzan hartu: zergak Bizkaian
Gurasoen eta seme-alaben artean (I. taldea), bizirik egindako dohaintzak %1,5 tributatzen du lehen eurotik, salbuespenak salbu, adibidez 36 urtetik beherakoen etxebizitzarena. Herentzian, seme-alaba bakoitzak 400.000 €-ko murrizketa aplikatzen du, behin bakarrik guraso horrengandik herentzia gisa jasotzen duen guztirako, oinordetza-itunak barne, eta gero %1,5 (4/2015 Foru Arauaren 43., 47. eta 56. artikuluak). Pertsona beraren dohaintza baten eta herentziaren artean lau urte baino gehiago igarotzen ez badira, batu egiten dira zerga kalkulatzeko, eta ordaindutakoa kendu egiten da, itzulketarik gabe (63. artikulua). Konparazioak suposatzen du bi kasuetan Bizkaiko araudia aplikatzen dela.
Eta oinordetza-itun bat?
Euskal Zuzenbide Zibilak ondasunak orain eskualdatzen dituzten oinordetza-itunak onartzen ditu, ondasunak herentzia gisa orain emateko (100.etik 104.era bitarteko artikuluak). Eskritura publikoa eta alderdiak adin nagusikoak izatea eskatzen dute, eta, kontrako itunik ezean, jasotakoa saltzeko edo kargatzeko bien adostasuna behar da. Ogasunarentzat, ondasun zehatz bat ematen badu, herentzia gisa tributatzen du, 650 ereduarekin, oinordetza-antolamendu zabalago baten parte denean edo eskualdatzailearen ondasun bakarra denean bakarrik (4/2015 Foru Arauaren 5. artikulua); bestela, dohaintza gisa tributatzen du.
Zer egiten duen laguntzaileak
Laguntzaileak diruzko dohaintza prestatzen du: kontratua eta 651 eredua. Ez du herentziari buruzko klausularik ez oinordetza-itunik idazten; horretarako, notaria edo aholkularitza.